ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΣΕΜΙΝΑΡΙΩΝ
ΑΚΑΔ. ΕΤΟΥΣ 2026-2027
Σεμινάρια
ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ
CLASSICALARCHAEOLOGY
Χρύσανθος Κανελλόπουλος – ChrysanthosKanellopoulos
Χειμερινό εξάμηνο – WinterSemester
Θέμα: Η αρχιτεκτονική του απορρήτου
Subject: The architecture of the mystery cults
(ΚΛ11)
Περίληψη: Η ελληνική μυστηριακή λατρευτική αρχιτεκτονική (μυστήρια της Δήμητρας και της Περσεφόνης, τα Ορφικά και τα Διονυσιακά Μυστήρια, μαζί με τη λατρεία του Ασκληπιού) αφορούσε λιγότερο τη μνημειακή επίδειξη και περισσότερο τη δημιουργία ιερού χώρου για μεταμορφωτική εμπειρία. Aυτός σχεδιάστηκε για να υποστηρίζει μυστικές τελετές, να ξεκινά την προσωπική ανακάλυψη και να σηματοδοτεί το όριο μεταξύ του εγκόσμιου και του εξώκοσμου. Η αρχιτεκτονική των μυστηρίων μπορεί να ταυτιστεί με τη χωρική εξέλιξη που μιμείται το πνευματικό ταξίδι του μυημένου. Το σκότος, περίβολοι και κιγκλιδώματα, κρυφοί θάλαμοι ενίσχυσαν την αίσθηση της ιερής μυστικότητας. Η αρχιτεκτονική υποστήριξε τη μυστικότητα και την αποκλειστικότητα, το τελετουργικό δράμα, τη μεταμόρφωση και τη συμβολική χωρική εξέλιξη (π.χ. από το σκοτάδι στο φως, από την άγνοια στη γνώση). Ο ίδιος τύπος αρχιτεκτονικής περιελάμβανε μεγάλες, τετράγωνες αίθουσες με δάσος από εσωτερικούς κίονες, θρανία στους τοίχους - προορισμένα για μικρές ή μεγάλες ομάδες μυημένων, τελετουργικά θέατρα αποκεκρυμμένα από περιβόλους, σπήλαια και γενική εσωστρέφεια.
Subject: Greek mystery cult architecture (mysteries of Demeter and Persephone, the Orphic and the Dionysian Mysteries, along with the cult of Asclepios) was less about monumental display and more about creating sacred space for transformative experience. It was designed to support secret rites, initiate personal revelation, and mark the boundary between the mundane and the initiate. The architecture of the mysteries can be identified with spatial progression mimicked the initiate’s spiritual journey, darkness, enclosures and balustrades, hidden chambers all reinforced the sense of sacred secrecy. The architecture supported secrecy and exclusivity, ritual drama and transformation and symbolic spatial progression (e.g., from darkness to light, ignorance to knowledge). The same type of architecture involved large, square halls with a forest of interior columns, benches against the walls that accommodated large groups of initiates, ritual theaters hidden from outside the enclosures, grottos or caves and a general introvercy.
Ενδεικτικήβιβλιογραφία – Selected bibliography
- Beschi, L. 2004. «Il telesterio ellenistico del Cabirio di Lemno». ASAtene 82:225-341.
- Kahil, L. 1977. «L’ Artémis de Brauron: rites et mystère», AntΚ 20:86-98.
- Cosmopoulos, M. B., επιμ. 2013. Greek Mysteries, Archaeology of Secret Cults. London - New York.
- Bookidis, N. 2011. «The sanctuary of Demeter and Kore at Corinth: A Review and an Update». Στο: Ιερά και Λατρείες της Δήμητρας στον Αρχαίο Ελληνικό Κόσμο, επιμ. Ι. Λεβέντη και Χ. Μητσοπούλου, 137-54. Βόλος.
- Friese, W. και T. M. Kristensen, 2017. Archaeologies of Pilgrimage. London - New York.
- Κουρουνιώτης, Κ. 1912. «Τὸ ἐν Λυκοσούρᾳ Μέγαρον τῆς Δεσποίνης». ΑΕ: 142–61.
- Mylonas, G. E. 1961. Eleusis and the Eleusinian Mysteries. Princeton.
- Nielsen, I. 2014. Housing the Chosen: The Architectural Context of Mystery Groups and Religious Associations in the Ancient World. Turnhout.
- Noack, F. 1927. Eleusis, die baugeschichtliche Entwicklung des Heiligtums; Aufnahmen und Untersuchungen. Berlin.
- Wescoat, B. D. και R. G. Ousterhout, επιμ. 2012. Architecture of the Sacred: Space, Ritual, and Experience from Classical Greece to Byzantium. Cambridge.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
ΔημήτρηςΠλάντζος – Dimitris Plantzos
Χειμερινόεξάμηνο – Winter Semester
Θέμα:Ο Παυσανίας και η ΠαλαιάΕλλάς: περιήγησις, θεωρία, πολιτισμική μνήμη
Subject:Pausanias and Old Greece:periegesis, theoria, cultural memory
(ΚΛ26)
Περίληψη:Στο σεμινάριο εξετάζονται οι κυριότερες θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στο έργο του περιηγητή Παυσανία. Μέσα από το ίδιο το κείμενο, και την παράλληλη εξέταση της σύγχρονης βιβλιογραφίας, το σεμινάριο μελετά τις έννοιες της «περιηγήσεως», της «θεωρίας» σύμφωνα με την ελληνιστική και ρωμαϊκή σκέψη, και τη συγκρότηση της πολιτισμικής μνήμης στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα. Ειδικότερα, εξετάζονται θέματα τοπογραφίας, ιστορίας της αρχαίας τέχνης, και πολιτισμικής κριτικής με βάση το έργο του Παυσανία και τις προσεγγίσεις της σύγχρονης έρευνας
Summary: The seminar focuses on the study of Pausanias and his oeuvre. Through the text itself, as well as the study of contemporary literature, the seminar assesses the Graeco-Roman concepts of periegesis, theoria, and cultural memory. Matters of classical topography, history of ancient art, and cultural criticism are also addressed.
EνδεικτικήΒιβλιογραφία– Selected Βibliography
- Alcock, S.E. 1996. Graecia Capta. The Landscapes of Roman Greece. Cambridge.
- Alcock, S.E. 2002. Archaeologies of the Greek Past. Landscape, Monuments and Memories (W.B. Stanford Lectures). Cambridge.
- Alcock, S. E., J. F. Cherry και J. Elsner, επιμ. 2001. Pausanias. Travel and Memory in Roman Greece. Oxford.
- Arafat, K. W. 1996. Pausanias’ Greece. Ancient Artists and Roman Rulers. Cambridge.
- Elsner, J. 1992. «Pausanias: A Greek pilgrim in the Roman world». PastPres 135.1:3-29.
- Elsner, J. 1995. Art and the Roman Viewer. The Transformation of Art from the Pagan World to Christianity. Cambridge.
- Elsner, J. 2007. Roman Eyes. Visuality and Subjectivity in Art and Text. Princeton.
- Habicht, C. 2010. Ο περιηγητής Παυσανίας. Ο άνθρωπος και το έργο του. Αθήνα.
- Hutton, W. 2005. Describing Greece. Landscape and Literature in the Periegesis of Pausanias. Cambridge.
- Pretzler, M. 2007. Pausanias. Travel Writing in Ancient Greece. London.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
ΕυρυδίκηΚεφαλίδου – Eurydice Kefalidou
Χειμερινόεξάμηνο – Winter Semester
Θέμα: Η κεραμική ως αρχαιολογικό υλικό: ο ‘κύκλος ζωής’ των αρχαίων ελληνικών αγγείων
Subject: Pottery in the Archaeological Record: The life cycle of ancient Greek vases
(ΚΛ28)
Περίληψη: Το σεμινάριο επικεντρώνεται στις δύο κύριες παραμέτρους ενός ευρύτατου ερευνητικού ζητήματος της αρχαίας κεραμικής: 1) Την κοινωνική και οικονομική παράμετρο: παραγωγή και εμπόριο/διασπορά της κεραμικής ως μεθόδου για την καλύτερη κατανόηση της αρχαίας τεχνολογίας και οικονομίας και, 2) την ιδεολογική και εικονογραφική παράμετρο: κείμενα, ευρήματα και εικονογραφία. Θα εμβαθύνουμε στη μελέτη και των δύο παραπάνω συνιστωσών και θα προσπαθήσουμε να διευρύνουμε τη μεθοδολογία μας, συνδυάζοντας την μέχρι σήμερα έρευνα με τις νεότερες προσεγγίσεις, η πλειονότητα των οποίων αξιοποιεί τα πορίσματα της εθνοαρχαιολογικής και ανθρωπολογικής επιστήμης.
Summary:The seminar focuses mainly on two central themes within this potentially huge subject: 1) the societal and economic aspect: the production of – and trade in – pottery as a source for understanding the ancient technology and economy, and 2) the ideological and iconographical aspect: vase paintings and other iconographical evidence as a source for understanding the life and thoughts of the ancient Greeks. We will seek to further our knowledge of both themes and if possible, to develop new approaches by combining existing expertise with fresh ideas, some of which may come through Ethnoarchaeological research.
EνδεικτικήΒιβλιογραφία– Selected Βibliography
- Allison, P. επιμ. 1999. The Archaeology of Household Activities. London - New York.
- Arthur, J. W. 2003. «Ethnoarchaeology, Pottery, and Technology: Bridging Ethno-graphic and Archaeological Approaches». Reviews in Anthropology 32: 359-78.
- Atalay, S. 2012. Community-Based Archaeology: Research with, by, and for Indigenous and Local Communities. Berkeley - Los Angeles - London.
- Driessen, J., επιμ. 2013. Destruction: Archaeological, Philological and Historical Perspectives, Louvain.
- Kopytoff, I. 2001. «The cultural biography of things: commoditization as process». Στο The Social Life of Things, επιμ. A. Appadurai, 64-91. Cambridge.
- Lawall, Μ. και J. Lund, επιμ. 2011. Pottery in the Archaeological Record: Greece and Beyond. Aarhus.
- Lawall, M. L. 2000. «Graffiti, Wine Selling, and the Reuse of Amphoras in the Athenian Agora, ca. 430 to 400 B.C.» Hesperia 69:3-9.
- Peña, J. T. 2007. Roman Pottery in the Archaeological Record. Cambridge.
- Skibo, J.M. και Μ. Β. Schiffer, 2008. People and Things: A Behavioral Approach to Material Culture. New York.
- Sosna, D. και L. Brunclíková, επιμ. 2016. Archaeologies of Waste: Encounters with the Unwanted. Oxford.
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
ΝικόλαοςΔημάκης, ΣτυλιανόςΚατάκης - Nikolaos Dimakis, Stylianos Katakis
Εαρινόεξάμηνο – Spring Semester
Θέμα:H Κρήτη στην ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο
Subject:Crete in the Hellenistic and Roman periods
(ΚΛ10)
Περίληψη:Το σεμινάριο εξετάζει την αρχαιολογία της Κρήτης από τον 3ο αι. π.Χ. έως την ύστερη ρωμαϊκή εποχή, με έμφαση στις μεταβολές που επιφέρει η ένταξή της στα ευρύτερα πολιτικά, οικονομικά και πολιτισμικά δίκτυα της ανατολικής Μεσογείου. Μέσα από τη συνδυαστική ανάλυση αρχαιολογικών, επιγραφικών και υλικών δεδομένων, διερευνώνται ζητήματα αστικής οργάνωσης, οικιστικών μορφών, ιερών και λατρευτικών πρακτικών, ταφικών τοπίων, παραγωγής και διακίνησης αγαθών, καθώς και οι διαδικασίες πολιτισμικής αλληλεπίδρασης και μετασχηματισμού κατά την ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συγκριτική προσέγγιση επιμέρους περιοχών του νησιού και στη σύνδεση τοπικών φαινομένων με υπερτοπικές δυναμικές. Το σεμινάριο μπορεί να πλαισιωθεί από εκπαιδευτική εκδρομή στην Κρήτη, με στόχο την επιτόπια εξοικείωση των φοιτητών με βασικούς αρχαιολογικούς χώρους και τη συζήτηση μεθοδολογικών ζητημάτων πεδίου.
Η-τάξη: ARCH1254
Summary: The seminar explores the archaeology of Crete from the 3rd c. BC to the Late Roman period, with particular emphasis on the transformations brought about by the island’s integration into the broader political, economic, and cultural networks of the eastern Mediterranean. Through the combined analysis of archaeological, epigraphic, and material evidence, the course investigates issues relating to urban organization, settlement patterns, sanctuaries and cult practices, funerary landscapes, production and exchange systems, as well as processes of cultural interaction and transformation during the Hellenistic and Roman periods. Εmphasis is placed on the comparative study of different regions of the island and on situating local phenomena within wider inter-regional dynamics. The seminar might be complemented by an educational field trip to Crete, aiming to familiarize students with major archaeological sites and to encourage discussion of methodological issues related to archaeological fieldwork.
e-class: ARCH1254
EνδεικτικήΒιβλιογραφία– Selected Βibliography
- Bechert T. 2001. Kreta in römischer Zeit. Zaberns Bildbände zur Archäologie. Darmstadt - Mainz
- Cadogan, G., F. Hatzaki και A. Vasilakis, επιμ. 2004. Knossos: Palace, City, State.BSA, Studies 12. London
- Chaniotis, A. 2008. «What Difference Did Rome Make? The Cretans and the Roman Empire». Στο The Province Strikes Back. Imperial Dynamics in the Eastern Mediterranean, επιμ. Β. Forsén και G. Salmeri, 83-105. Helsinki
- Chaniotis, A., επιμ. 1999. From Minoan Farmers to Roman Traders. Sidelights on the Economy of Ancient Crete, Stuttgart
- di Vita, Α. 2010. Gortina di Creta. Quidici secoli di vita urbana, Roma.
- Francis, J. E. και A. Kouremenos, επιμ. 2016. Roman Crete. New Perspectives. Oxford
- Francis, J. E. και M. J. Curtis, επιμ. 2023. Change and transition on Crete: interpreting the evidence from the Hellenistic through to the Early Byzantine Period. Oxford
- Livadioti, M. και Ι. Symiakaki, επιμ. 2004. Creta romana e protobizantina. Atti del Congresso internationale, Iraklion 2000. Padova
- Mαρκουλάκη Σ., «Αριστοκρατικές επαύλεις στην ελληνορωμαϊκή Κίσαμο». Στο: Ubidubiumibilibertas. Τιμητικός τόμος για τον Καθηγητή Ν. Φαράκλα, επιμ. Χ. Λούκος κ.ά., 337-80, Ρέθυμνο.
- Sporn, K. 2002. Heilgtümer und Kulte Kretas in klassischer und hellenistischer Zeit. Heidelberg.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
ΚοινόσεμινάριοΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗΣ – ΚΛΑΣΙΚΗΣΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ
ΒασίληςΠετράκης – ΧαρίκλειαΜπρεκουλάκη
Εαρινόεξάμηνο – Spring Semester
Θέμα: Τέχνη και τεχνολογία της αρχαίας ελληνικής ζωγραφικής: Διεπιστημονικές προσεγγίσεις και σύγχρονες αναγνώσεις (Εποχή του Χαλκού – Ελληνιστικοί χρόνοι)
Subject:The art and craft of Ancient Greek painting: interdisciplinary approaches and modern readings (Bronze Age - Hellenistic period)
(ΑΡΧΚ02)
Περίληψη: Στο σεμινάριο εξετάζεται η τέχνη της αρχαίας ζωγραφικής μέσω της διεπιστημονικής μελέτης της ως ύλη και εικόνα, από την άνθησή της στα ανακτορικά περιβάλλοντα της 2ης χιλιετίας στο χώρο του προϊστορικού Αιγαίου, μέχρι την ταφική της χρήση σε μνημεία των ύστερων κλασικών και ελληνιστικών χρόνων στην Μακεδονία. Ιδιαίτερη έμφαση δίδεται στην τεχνολογία της ζωγραφικής, στη σύσταση και στις εφαρμογές των αρχαίων υλικών (χρωστικές και συνδετικές ύλες) και τεχνικών, οι οποίες διερευνώνται μέσω καινοτόμων φυσικο-χημικών μεθόδων διάγνωσης, καθώς και στην αλληλεπίδραση τεχνικής, καλλιτεχνικού ύφους και αισθητικής.
H ζωγραφική εξετάζεται τόσο ως εικαστικό φαινόμενο, δηλαδή ως μια μορφή καλλιτεχνικής έκφρασης και δημιουργίας, όσο και ως υλικός πολιτισμός, δηλαδή ως ένα προϊόν που αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές και πολιτισμικές αξίες μιας εποχής. Στόχος του σεμιναρίου είναι να προσφέρει στους φοιτητές μια πληρέστερη και σε βάθος κατανόηση των ποικίλων εκφάνσεων της αρχαίας ζωγραφικής σε διαφορετικά χρονολογικά και γεωγραφικά συμφραζόμενα, συνδυάζοντας τις πληροφορίες που εξάγονται από την κλασική αρχαιολογία και την ιστορία της τέχνης με τα νέα δεδομένα και δυνατότητες που προσφέρει η χρήση τεχνολογιών αιχμής και εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Μέσω αυτών των εφαρμογών επιχειρείται η ανασύνθεση των αποσπασματικών εικόνων και η ορθότερη πρόσληψη της εικονογραφίας και της χρωματικής αρμονίας τους.
η-Τάξη: ARCH1183
Summary: The seminar examines the art and craft of ancient painting in the Aegean through an interdisciplinary lens, from its first flourishing in palatial contexts during the 2nd millennium BCE (Middle and, especially, Late Bronze Age) until its uses in Late Classical and Hellenistic Macedonia. Special emphasis is placed on the technology of painting, the composition and application of ancient materials (pigments and binding media) and techniques, studied through innovative scientific methods of identification, as well as in the interaction between technique, style and aesthetic perception.
Painting is examined as visual representation, a form of artistic expression and creativity, as well as a aspect of material culture, produced in (and reflective of) social and cultural values of a specific setting. The course aims to offer a comprehensive in-depth understanding of the various facets of ancient painting in different chronological and geographic contexts, combining information from archaeology and art history with the new potential offered using cutting-edge technologies and AI tools. Through such means, one may attempt the reconstruction of images and approach their proper iconographic and visual perception.
e-class: ARCH1183
EνδεικτικήΒιβλιογραφία– Selected Βibliography
- Becker, J., J. Jungfleisch και C. von Rüden, επιμ. 2018. Tracing Technoscapes: The Production of Bronze Age Wall Paintings in the Eastern Mediterranean, Leiden.
- Brecoulaki H., G. Verri, B. Bourgeois, F. P. Romano, A. G. Karydas, C. Caliri, E. Matin-Gonzalez και G. Kavvadias, 2019. «The lost art of Archaic Greek painting: revealing new evidence on the Pitsa pinakes through MA-XRF and imaging techniques», Techné 48:35-54.
- Brecoulaki, H. 2026. La Peinture Funéraire de Macédoine. Emplois et Fonctions de la Couleur, IVe-IIe s. av. J.-C., MELETEMATA 48. Athens.
- Brecoulaki, H. A. Karydas, V. Perdikatis και M. P. Colombini, 2021. «Re-presenting in colours at the ‘Palace of Nestor’: Original polychromy and painting materials». Στο Representations. Material and Immaterial Modes of Communication in the Bronze Age Aegean, Sheffield Studies in Aegean Archaeology, επιμ. J. Bennet, 53-106. Oxford - Philadelphia.
- Brecoulaki, H., επιμ. 2023, Archaeology of Colour: Technical Art History Studies in Greek and Roman Painting and Polychromy,MELETEMATA 87. Athens.
- Brysbaert, A., επιμ. 2008. The Power of Technology in the Bronze Age Eastern Mediterranean: The Case of Painted Plaster, Monographs in Mediterranean Archaeology 12. London - Oakville.
- Kakoulli, I. 2009. Greek Painting Techniques and Materials from the Fourth to the First Century BC. London.
- Morgan, L. επιμ. 2005. Aegean Wall Painting: A Tribute to Mark Cameron. BSA Studies 13. London.
- Vlachopoulos, A. G. επιμ. 2018. Χρωστήρες. Paintbrushes. Wall-painting and vase-painting of the second millennium BC in dialogue: Proceedings of the International Conference on Aegean Iconography held at Akrotiri, Thera, 24-26 May 2013. Athens.
- Πλάντζος, Δ. 2018. Η τέχνη της ζωγραφικής στον αρχαιοελληνικό κόσμο. Αθήνα.